سید اسماعیل جرجانی

 سید اسماعیل جرجانی

اسماعیل بن حسن بن محمد بن احمد حسینی، معروف به سید اسماعیل جرجانی، پزشک و دانشمند نامدار شیعه مذهب ایرانی است که در قرون پنجم و ششم هجری می زیست. ایشان از نامدارترین پزشکان و دانشمندان ایران و جهان در سده های پنجم و ششم هجری است او در سال 434 هجری قمری در گرگان زاده شده و پس از 97 سال زندگی ثمربخش در 531 هجری قمری در مرو به یزدان پیوست.

 

سید اسماعیل جرجانی

جرجانی نخستین دایرة المعارف جامع در پزشکی به زبان پارسی نگاشت که همانا ذخیره خوارزمشاهی است و خود از آن دایرة المعارف متوسطی به نام (الاغراض الطبیه و المباحث العلائیه) و دو خلاصه کوچک به نام های (خفی علایی) و (یادگار) به همان زبان تهیه نمود.

وی با نوشتن این کتاب ها، پارسی نوشتن در پزشکی را که پیش از ابن سینا نیز وجود داشت بارور و شکوفا نمود. پس از آن پزشکی ایرانی، پارسی شد و آموختن پزشکی در ایران کنونی و دیگر پهنه های تمدن ایرانی و قلمرو زبان پارسی آسان تر و گسترده تر شد.

با مقایسه قانون ابن سینا و الحاوی رازی با ذخیره خوارزمشاهی و الاغراض می توان گفت که تالیفات جرجانی از همه جهات هم پایه یا الحاوی رازی و قانون ابن سینا است و از نظر تجربیات پزشکی از قانون ابن سینا برتر است و از نظر منطق بیان و پرهیز از تکرار از الحاوی نیز برتر است. ذخیره خوارزمشاهی جامع ترین اثر پزشکی به زبان فارسی است، کامل ترین و کهن ترین دست نوشته ذخیره خوارزمشاهی نسخه مورخ 582 قمری کتابخانه مرکزی است.

جرجانی در گرگان یا جرجان، در شمال شرقی ایران کنونی، به دنیا آمد. گفته اند از سادات اصفهان بوده؛ از این رو، او را "سپاهانی گرگانی" خطاب کرده اند، اما از این پدر و اجدادش که بوده اند و چگونه و چه زمانی از اصفهان به گرگان مهاجرت کرده اند، چیزی نمی دانیم . جرجانی در زادگاه خود علوم مقدماتی را فراگرفت و در همان جا به تحصیل طب پرداخت. از دوران جوانی او آگاهی چندانی در دست نیست؛ همین اندازه می دانیم که در اوایل جوانی به نیشابور که مرکز خراسان بود رفت.

نیشابور در آن زمان مرکز عمده فرهنگی به شمار می رفت. جرجانی در نیشابور به خدمت ابن ابی صادق نیشابوری، از پزشکان نامدار ایران و شاگرد ابن سینا، درآمد و از این رو می توان گفت جرجانی با یک واسطه، شاگرد ابن سینا بود. با توجه به سال مرگ ابن ابی صادق نیشابوری، احتمالا جرجانی در زمان مرگ استاد خود 36 ساله بوده؛ بنابراین می توان تصور کرد که جرجانی بین 25-35 سالگی مدتی را در نیشابور و در خدمت این استاد بزرگ بوده و به تکمیل دانش پزشکی خود پرداخته است. جرجانی به غیر از پزشکی در علوم اسلامی هم مراتب والایی داشت، در 504ق، مقارن چهاردهمین سال حکومت قطب الدین محمد خوارزمشاه، جرجانی وارد خوارزم شد و به دربار این پادشاه رفت.

جرجانی پس از مرگ قطب الدین محمدخوارزمشاه (522ق)، به خدمت پسرش علاء الدوله اتسز درآمد و علاءالدوله اتسز بن قطب الدین محمد، خوارزمشاه دوم، که هم در دوران ولیعهدی و هم در زمان حکومت، برای جرجانی احترام خاصی قائل بود، از او خواست که کتاب بزرگ ذخیره را خلاصه کند، تا همه بتوانند از آن استفاده کنند و جرجانی کتاب ذخیره را در دو جلد کوچک به قطع طویل (کشیده) خلاصه کرد تا طبیبان بتوانند آن را در موزه (چکمه) پنهان کنند و به هنگام نیاز از آن بهره گیرند. 30 فروردین ماه هر سال مصادف با روز علوم آزمایشگاهی به سبب تولد حکیم سید اسماعیل جرجانی است. سید اسماعیل جرجانی افزون بر نگارش کتاب های ارزشمندش در علم طب، حکیمی شناخته شده و عالمی ربّانی بود. این دانشمند بزرگ در حکمت و ادب و فقه و اصول سرآمد اقران به شمار می رود. او با تحریر کتب گوناگون در فقه، اصول، حکمت و اخلاق توان بالای خود را در این علوم نیز نشان داد. شهرت جرجانی را به "امام" می توان شاهدی بر مهرات و معروفیت او در علوم اسلامی دانست. او در الهیات و فلسفه نیز مهارت داشت.

کتاب شناسی:

آثار او عبارتند از: 1- ذخیره خوارزمشاهی 2- خفی علائی  3-الاغراض الطبیه  4- یادگار طب

منبع: دارونامه گیاهی سنتی و مکمل لابراتوارهای رازک

 
تگها : مشاهیر , حکیم اسماعیل جرجانی
ارسال نظر
* نام شما:

* ایمیل شما: (محرمانه)

* پیام شما:
رتبه: بد            خوب
کد نمایش داده شده را تایپ نمایید:

تازه سازی
طراحی سایت با مهریاسان